Właściwości znakowe powstają tu wskutek pewnych reguł projekcji obiektu na płaszczyz­nę. W pierwszym wypadku zwiększenie komu­nikatu pod względem ilościowym odbywa się przez dodawanie nowych znaków i ich grup; w drugim zaś — przez dorysowywanie jakichś elementów na tej samej powierzchni: wów­czas komplikujemy lub modyfikujemy ten sam tekst, ale nie zwiększamy go ilościowo.Jakkolwiek w obu wypadkach mamy do czynienia z sytuacją ...

A zatem: w pewnym sensie system znakowy bez znaków (operujący jednostkami wyższego rzędu — tekstami) nie jest żadnym paradoksem — jest czymś realnym, jednym z dwóch możliwych typów semiozy. Ale jeżeli w komunikacji nieartystycznej przekazy dyskretne i niedyskretne przeciwsta­wia się sobie jako dwa krańcowo różne sposo­by przekazywania informacji, to na terenie sztuki obserwujemy ich złożone współoddziały­wanie strukturalne. Tak na przykład tekst ...

Poprzednie określenie istoty kina jako opo­wiadania za pomocą obrazów musimy obecnie uściślić: istotą kina jest synteza dwóch ten­dencji narracyjnych — przedstawiającej („ru­chome malarstwo”) i werbalnej. Słowo nie jest fakultatywną cechą opowiadania filmowego, lecz stanowi jego nieodłączny komponent. Ist­nienie filmów niemych bez napisów lub filmów dźwiękowych bez dialogów, np. Naga Wyspa (Kaneto Shindo, 1960) nie obala tej tezy, lecz potwierdza ją ...

Słowo graficzne nie zanika z chwilą odkry­cia dźwięku: zachowało się ono na taśmie dźwiękowej choćby w postaci tytułu i listy wy­konawców. Obecnie obserwuje się nawet pew­ną ekwiwalencję między napisem (słowem graficznym) a wypowiedzią spikera, wypowie­dzią pozaekranową lub inymi odmianami wy­powiedzi nie związanych z mówieniem bohate­rów (między innymi mowa wewnętrzna). Tak na przykład motta lub wprowadzające teksty odautorskie, które również w ...

Na przykładzie Kobiety zamężnej można po­kazać jeszcze inną, znacznie bardziej istotną tendencję. W filmie tym szeroko stosuje się zarówno ustne cytaty literackie, jak i książki czy czasopisma z napisami, które stanowią coś w rodzaju klucza do rozumienia treści dzieła. Otóż kiedy bohaterka trzyma w ręku książkę, znaczący jest nie tylko fakt, że jest to powieść Elsy Triolet (zakłada się, że ...

Jaskrawy przykład omawianego zjawiska stanowi film Fahrenheit 451° Franęoisa Truf- fauta według powieści Raya Bradbury’ego. Rzecz dzieje się w fantastycznym państwie to­talitarnym, którego władcy wypowiedzieli woj­nę książkom. Zauważmy: walczy się tu właśnie ze słowem, obrazy bowiem są dozwolone — jeden wisi nawet w gabinecie naczelnika „dru­żyny pożarowej” (wojsk wyspecjalizowanych w paleniu książek); dozwolone są również pis­ma komiksowe oraz telewizja. W ...

W filmie Andrzeja Wajdy Popiół i diament już sam ty­tuł jest cytatem z wiersza Norwida. Jego tekst występuje jednocześnie i jako wypowiedź ust­na (gdy bohater przypomina go sobie, to jest to cytat z Norwida, ale zarazem cytat z jego młodzieńczej, przedwojennej przeszłości), i jako wytarty napis na kamieniu — znowu więc ma­my przedmiot ze świata kultury, przedmiot „ze słowem”.Ale i ...

W filmie Kwiat granatu Siergieja Paradżanowa wielokrotne powtarzanie tych samych słów poza ekranem również pełni funkcję „sło­wa w roli muzyki”.Jednocześnie — i w znacznie większym stop­niu — fotografia (najbardziej wyrazisty przy­kład ikonizmu) uzyskuje w kinematografii właściwości słowa. Do tego między innymi sprowadza się większość nowatorskich wysił­ków Eisensteina. Wykorzystanie obrazu jako tropu poetyckiego — metafory, metonimii (na przykład antologiczna już sekwencja Bogowie ...

Kino montażowe — i tu znowu muszę się powołać na Październik jako na przykład kla­syczny — było kinem zorientowanym na spe­cyficzny język filmowy. Owo świadome bu­dowanie języka filmowego dokonywało się pod bezpośrednim wpływem praw mowy ludzkiej oraz futurystycznych eksperymentów języko­wych, a w szczególności praktyki Majakowskie­go. W słynnej sekwencji, w której Kiereński wspina się po schodach, czysto słowna gra pod­wójnym znaczeniem ...

Włączają się do niego znaki ikoniczne — mimi­ka, gesty, a do wypowiedzi bardziej emocjonal­nej lub do wypowiedzi dziecka (jak również do rozmowy z osobą słabo władającą danym językiem) — elementy gry aktorskiej, teatral­nej. Wówczas, kiedy monolog jest odgrywany, mamy do czynienia z aktywną ingerencją zna­ków ikonicznych. Byłem kiedyś świadkiem, jak pewien znany aktor wypowiadał w rozmo­wie towarzyskiej jakąś myśl najpierw ...