Jeżeli znaczenia pierwszego typu obecne są w oddzielnych kadrach, to znaczenia drugiego typu występują dopiero w łańcuchu kadrów, w ich następstwie. Albowiem tylko szereg zmieniających się kadrów uruchamia mecha­nizm rozróżnień i ugrupowań, dzięki któremu można wyodrębnić niektóre wtórne jednostki znakowe.W języku filmowym występują dwie tenden­cje. Jedna, bazując na powtarzalności elemen­tów, na potocznym lub artystycznym doświad­czeniu widzów, wyznacza pewien system ocze­kiwań, ...

Jednakże „znaczący” i „zdefor­mowany” są’ synonimami tylko w pierwszych okresach kształtowania się języka filmowego Jeżeli widz ma już doświadczenie w odbieraniu informacji filmowej, porównuje wówczas to, co widzi na ekranie, nie tylko (a czasem nie tyle) z życiem, ile z szablonami filmów już mu zna­nych. W takim wypadku przesunięcie, defor­macja, trik fabularny, kontrast montażowy — w ogóle nasycenie obrazów nadznaczeniami ...

W zależności od kierunku, w jakim zmierza artystyczny rozwój epoki — czy kino ciąży ku maksymalnej filmowości, czy zorientowane jest na wyrwanie się ze świata sztuki w sferę bezpośredniego życia — za zna­czące będą uchodzić różne elementy języka fil­mowego.Zanim omówimy złożone sfunkcjonalizowane zastosowania takich lub innych elementów ję­zyka kina, zatrzymamy się na najbardziej ty­powych. Ponieważ, jak już zauważyliśmy, ele­ment znaczący ...

Każdy z wyszczególnionych wyżej poziomów jest umowny i faktycznie można go rozwinąć w szczegółowe „drzewo klasyfikacyjne”. Tak na przykład kolorystyczne możliwości filmu współczesnego stwarzają całą gradację w ra­mach taśmy czarno-białej; od gwałtownej zmia­ny głębokiego cienia na jaskrawe światło — do licznych odcieni szarości o różnym nasyce­niu (filmowy język barw przypomina analo­giczne środki w grafice). Wybór jednej z tych możliwości można ...

Kadrowi czarno-białemu można przeciwsta­wić kadry dwukolorowe o różnym zabarwie­niu (może odgrywać rolę również ich inten­sywność) oraz wielobarwne, oferujące rozma­ite i nader bogate możliwości kolorystyczne. Rzecz jasna, różnorakie kombinacje tych możli­wości, nawet w obrębie jednego poziomu, dają reżyserowi ogromną ilość środków wyrazowych. Ale na tym lista poziomów języka filmowego nie może być zamknięta.Elementem języka filmowego może być dowolna jednostka tekstu (wizualno-obrazowa, graficzna ...

Tak na przykład stara, zdarta taśma filmo­wa nie jest bardziej związana z artystyczną strukturą filmu niż poszarpana oprawa i zatłuszczone kartki z estetyczną naturą Don Ki­chota Miguela Cervantesa. Ale wystarczy skon­struować film na zasadzie przeplatania się sta­rych, zdartych kawałków taśmy i nowych (które będą percypowane jako neutralne, czyli jako „nie-taśma”), i nadać owemu przeplata­niu się określoną dostrzegalną regularność, a zły ...

Ale w filmie Wszystko na sprzedaż Andrzeja Wajdy właś­nie one zyskują artystyczne uzasadnienie i wchodzą do języka filmu. To samo można po­wiedzieć o przeplataniu się kadrów negaty­wowych z pozytywami. Chociaż możliwości ta­kiego ekspresywnego środka są najwidoczniej bardzo ograniczone, a jego zastosowanie w nie­których filmach francuskiej „nowej fali” spra­wia najwyraźniej wrażenie sztuczności, nie­mniej od strony teoretycznej jest on interesu­jący jako namacalny ...

Efekt taki osiągnięto na przykład w filmie Zeszłego roku w Marienbadzie (reż. Alain Res- nais, 1961). Niezbędną rytmiczną inercję uzys­kano tu m.in. przez to, że bohaterka pojawia się raz w czarnej, raz w białej sukni tego samego kroju, rysując się w planach ogólnych dalekich raz jako czarna, raz jako biała plama. Sam fakt istnienia elementów nacechowa­nych (chociażby tylko potencjalnie, w świado­mości odbiorców) ...

Jednocześnie pojęcie języka filmowego napo­tyka jeszcze jedną trudność: jeśli w niektórych filmach (np. Siergieja Eisensteina) taśma fil­mowa wyraźnie dzieli się na dyskretne jedno­stki znaczące, czyli znaki, to w innych filmach mamy do czynienia z obrazem ciągłym, którego rozczłonkowywanie na jednostki dyskretne zawsze sprawia wrażenie sztucznego zabiegu. Ale jeśli nie ma jednostek dyskretnych, nie ma również znaków. A czy możliwy jest ...

Pod pewnymi względami są one równoważne dotyczą aktu komunikacji, gdyż w obu wy­padkach przekazuje się informację, którą zakodowuje nadawca jakiegoś tekstu i dekoduje jego odbiorca. I list, i obraz są tekstem, przekazem; i list, i obraz mają charakter zna­kowy — są bowiem nie rzeczami, lecz zastęp­stwem rzeczy.Jednakże tekst listu daje się podzielić na jednostki dyskretne — znaki. Dzięki określo­nym operacjom językowym ...