Ponie­waż obraz świata zewnętrznego w przekładzie na teksty jakiegoś języka podlega modelują­cej presji tego języka, system jako organizm całościowy otrzymuje do swojej dyspozycji ca­ły zestaw modeli dla każdego przedmiotu ze­wnętrznego, przez co rekompensuje braki swo­jej informacji o nim. Im silniejsza jest specy­fika jakiegoś języka (jej wyrazem jest m.in. wzrastająca trudność przekładu jego tekstów na inne języki), tym większa swoistość cechuje ...

Dlatego wszelkie rozumienie w warunkach względnie rozbudowanego systemu semiotycznego ma cha­rakter częściowy i przybliżony. Podkreślmy jednak, że pewien stopień niierozumienia nie może być zinterpretowany jedynie jako „szum” jako nieprzewidziany w schemacie ideal­nym szkodliwy skutek konstrukcyjnej niedo­skonałości systemu. Wzrost nierozumienia lub wzrost nieadekwatności rozumienia może świadczyć o zakłóceniach technicznych w sy­stemie komunikacyjnym, ale może też być wskaźnikiem większej złożoności tego systemu, jego ...

Akt komunikowania (w dowolnym, odpowied­nio złożonym i przez to kulturowo znaczącym wypadku) należy więc rozpatrywać nie jako zwykłe przemieszczanie się jakiegoś komunika­tu, zachowującego adekwatność wobec samego siebie, ze świadomości nadawcy do świadomo­ści adresata, lecz jako przekład pewnego tekstu z języka mojego „ja” na język twojego „ty”. Samą zaś możliwość takiego przekładu warunkuje fakt, że kody obydwu uczestników komunikacji, mimo iż ...

Byłaby to sytuacja bez wyjścia, gdyby odebrana część komunikatu nie zawierała wskazó­wek co do sposobu, w jaki adresat powinien transformować swoją osobowość, aby poiać utraconą część komunikatu. Nieadekwatnóść uczestników aktu komunikacji przekształca więc sam ten akt z biernego przekazywania konfliktową, w której każda ze stron usiłuje przebudować świat semiotyczny drucie i strony według własnego wzoru jednocześnie jest zainteresowana zachowaniem swoistości partnera. Dążenie ...

Uchyleniu tego niebezpieczeństwa służą obecne w kulturze odpowiednie mechanizmy zapobiegawcze. Już sam system więzi komunikacyjnych mię­dzy strukturalnymi węzłami kultury i stała potrzeba wzajemnego przekładu tworzą pod­stawę organizacji innego typu: jednej zespolo­nej struktury, która „łagodzi” różnorodność części w imię uporządkowania całości. Najpeł­niejszą realizację tendencja ta znajduje jednak w rozgałęzionym systemie tworów metajęzy­kowych i metatekstowych, bez których nie­możliwe byłoby istnienie żadnej kultury. Przy osiągnięciu ...

Samoopis wymaga metajęzyka. Na nim za­sadza się matapoziom, na którym kultura bu­duje swój własny idealny autoportret. Auto­portret kultury stanowi konieczny etap jej rozwoju, którego sens polega m.in. na tym, że sam fakt opisu deformuje przedmiot opisu w kierunku pełniejszej jego organizacji. Uzy­skując gramatykę język wznosii się na wyższy szczebel organizacji strukturalnej w stosunku do stadium przedgramatycznego. Podobnie jak pojawienie się ...

Wyłonienie się obrazu kultury na metapo- ziomie oznacza wtórne strukturowanie samej kultury. Teraz uzyskuje ona organizację bar­dziej rygorystyczną, a pewne jej aspekty uznaje się za niestrukturalne, tj. nie istniejące. Dokonuje się masowego wymazywania z pa­mięci kultury tekstów „nieprawidłowych”. Po­zostawione zaś teksty podlegają kanonizacji i podporządkowaniu ścisłej strukturze hierar­chicznej. Proces ten pociąga za sobą zubożenie kultu­ry, szczególnie dotkliwe w wypadkach, kiedy przekazy ...

Metamechanizm kultury przywraca jedność między zmierzającymi ku autonomii częściami i staje się językiem, za pomocą którego reali­zuje się wewnętrzne porozumienie się w obrę­bię kultury. Sprzyja on przebudowie poszczego nych węzłów strukturalnych służącej ich ujednoliceniu. Dzięki temu formuje się wtór­ny izomorfizm całości _ kultury i jej części. Powstające na tym gruncie wtórne uporząd­kowanie kultury równocześnie wyzwala bodźce do nowego pogłębiania oryginalności poszcze­gólnych ...

W rezultacie dowolny synchroniczny przekrój kultury daje na róż­nych odcinkach różne momenty typologicznej diachronii. W dowolnym momencie współist­nieją w kulturze różne epoki. Na metapoziomie różnice te podlegają wyrównaniu. Co wię­cej: metamechanizm tworzy nie tylko określo­ny kanon synchronicznego stanu kultury, lecz także własną wersję procesu diachronicznego. Wybiera on przekazy nie tylko z teraźniejszo­ści, lecz również z wcześniejszych stanów kul­tury i ustanawia ...

Najbardziej powszechny jest wypadek kiedy nośnikiem metafunkcji kultu­rowych staje się jakiś przekaz artystyczny lub jakiś artystyczny język, na przykład poezja malarstwo, muzyka, teatr. Następuje wówczas wzmozona agresja tego rodzaju sztuk wszystkich sferach życia kulturalnego (a zwła­szcza artystycznego). Sama zaś owa sztuka wy­stępuje w funkcji podwójnej – jako sztuka w szeregu innych sztuk oraz jako iniwersalny model roznorakich modeli kulturowych I ...