Byłoby to co najmniej nieostrożne, albowiem zbyt silnie upraszczałoby nasze wyobrażenia procesie, o którym wiemy zbyt mało, żeby konstruować schematy aż tak ogólne, i zbyt dużo, by uogólnienia takie nie miały budzić naszego sprzeciwu. W odniesieniu do dowolnej nawet najbardziej archaicznej — ze znanych nam kultur będziemy zmuszeni mówić o złożo­nej heterogeniczności mechanizmu metajęzyko­wego, zawierającego wszystkie trzy aspekty.Jest rzeczą jasną, że metapoziom ...

Niebywale wzrosła wte­dy modelująca rola poezji jako sztuki sztuk. Nie tylko inne sfery praktyki artystycznej, ale i modele nieartystyczne (naukowe) znalazły się pod wpływem poezji. Powstała w taki spo­sób metastruktura uległa następnie nowemu uporządkowaniu — została przełożona na me­tajęzyk filozofii, która odgrywa pierwszoplano­wą rolę w metasystemie kultury europejskiej w drugim ćwierćwieczu XIX stulecia.Odrodzeniu się wyobrażeń romantycznych na przełomie XIX i ...

Pierwszą połowę wieku XX cechują rewolu­cyjne przesunięcia w poszczególnych dziedzi­nach kultury, które spowodowały niebywałe wzmożenie ich specyfiki. Jeżeli w wieku XIX wyrażanie słowne odgrywało rolę systemu uni­wersalnego, na którego kategorie przekładano wszelkie niewerbalne systemy artystyczne, a tekst słowny pełnił funkcję tekstu tekstów i swoistość każdej ze sztuk zaczynamy upatrywać właśnie w tym, eonie poddaje się przekładowi na język innej sztuki. Znamienne, ...

Procesy mikroświata kulturowego zostały za­razem przeniesione do mikrosfery: osobowość człowieka uprzednio niepodzielna, przybrała postać naśladującą budowę kulturowej całości. Z  jednej strony, ona sama staje się’zbiorem osobowosci często wzajemnie się wykluczają­cych. Z drugiej zaś granica między światem zorganizowanym kulturowo (strukturalnie) a chaotyczną entropią — ów jeden z podstawo­wych wykładników wszelkiej kultury — dzieli teraz nie tylko unwersum danej kultury, lecz także psychologię ...

Rozwój warstwy metakulturowej w kulturze drugiej połowy XX wieku aktualizuje wszy­stkie wymienione wyżej aspekty tego mecha­nizmu. Następuje, o czym pisano już dość du­żo, nawrót do myślenia mitologicznego. Nie mniej istotną sprawą jest wykorzystywanie ję­zyków artystycznych do rozwoju metamecha- nizmu kultury. Obok wyodrębniania jakiegoś jednego języka artystycznego w charakterze metajęzyka kultury (do szczególnej roli, jaką odgrywa tu kino wrócimy) rozwija się ...

Z tego względu uformowanie się se­miotyki jest prawidłowością nie tylko w per­spektywie historii nauki, ale także i faktem sa­moorganizacji kultury. W procesie tym kino zajęło miejsce szcze­gólne, jedynie ono bowiem zdołało zespolić te wszystkie trzy aspekty w sposób jak najbar­dziej organiczny.Wystarczy się zastanowić nieco głębiej nad przedstawionymi wyżej właściwościami, by za­uważyć, że są one organiczne dla kina.Jeżeli o portrecie można powiedzieć, ...

Po pierwsze, mając możliwości zbliżeń ki­no wprowadza dużą liczbę kadrów portreto­wych,’ale nie tylko. Zbliżenie w filmie kojarzy się z przyglądaniem się z bardzo bliskiej od­ległości. Rozpatrywanie zaś twarzy ludzkich z takiej właśnie odległości jest charakterystycz­ne dla świata dziecka bądź dla świata wybitnie intymnego. Tak więc kino przenosi nas świat, w którym wszystkie osoby — i przyja­ciele, i wrogowie — pozostają ...

W nowej cha­rakteryzacji i w nowej roli rozpoznaje on zna­jomą powierzchowność, a to co w teatrze prze­szkadza, w kinie odwrotnie — stanowi istotę odbioru. Poczucie zwykłości, znajomości z tą Konkretną osobą przenosi nas w świat w którym wszystkie stosunki są zasadniczo intymne — w świat mitu.Jednakże myślenie mitologiczne można prze­ciwstawiać myśleniu naukowemu i artystyczne­mu tylko wtedy, jeżeli przez te ostatnie’ ...

Kiedy w charakterze piedykatu rzeczy występuje rzecz, powstają bardzo sugestywne obrazy izomorfizmu, podo­bieństwa, tożsamości tego, co różne; obrazy które mogą inspirować zarówno konstrukcje naukowe, jak i konstrukcje artystyczne.Język filmu zawiera w sobie także struktu­ralne możliwości metajęzyka naukowego lub języka sztuki w późniejszym, postmitologicz- nym znaczeniu. Znaczenie języka filmowego jako swoistego wzorca dla metajęzykowych mechanizmów kul­tury współczesnej polega na tym, że wytwa­rzany ...

Tak więc język filmu jednoczy krańcowe szczeble logiczne — od zmysłowego przeżywa­nia realnego widzenia rzeczy (poczucie bezpo­średniej rzeczywistości świata ekranowego) do krańcowej iluzoryczności. Jednocześnie zacho­dzi tu zespolenie etapów historycznych — od najbardziej archaicznych form świadomości artystycznej do najbardziej współczesnych. Ale takie jednoczenie bynajmniej nie zaciera krańcowości, wręcz odwrotnie — maksymalnie ją uwypukla.Tak na przykład ironia romantyczna w tekś­cie werbalnym lub ...