Wydawać by się mogło, że — z punktu wi­dzenia całości — więź semiotyczna stanowi system mniej efektywny: w odróżnieniu od przedjęzykowych bodźców o charakterze bio­chemicznym lub biofizycznym, znaki języka mogą być odebrane lub nie odebrane, fałszywe lub prawdziwe, zrozumiane adekwatnie lub nieadekwatnie. Typowe sytuacje językowe, kie­dy to nadawca dezinformuje odbiorcę lub kie­dy odbiorca opacznie dekoduje komunikat, w komunikowaniu przedjęzykowym nie ...

Aby to zrozumieć, należy zwrócić uwagę na pewną osobliwość, która stanowi nienaruszal­ne prawo super skomplikowanych systemów typu cybernetycznego: trwałość całości wzrasta wraz ze wzrostem wewnętrznej różnorodności, systemu. Różnorodność zaś związana jest z tym, że elementy systemu równocześnie i specjalizu­ją się jako jego części, i uzyskują wzrastającą autonomię jako samodzielne twory struktural­ne. Ale na tym sprawa się nie kończy. Z punk­tu widzenia ...

Najprostsza forma rozmnażania się biologicznego to dzielenie się organizmów jednokomórkowych. W tym wypadku każda poszczególna komórka jest całkowicie nieza­leżna i nie wymaga obecności innej. Następny etap ewolucji rozrodu to wyodrębnienie się w ramach gatunku biologicznego dwóch płci. przy czym dla rozmnażania się jest konieczny i wystarczający dowolny jeden element jednaj pici i dowolny jeden element drugiej. Pojawie­nie się systemów zoosemiotycznych każe ...

Dane przez naturę — „mężczyzna i kobieta” -— podlega wymianie na dane przez kulturę — „tylko ten i tylko ta”. Przy tym właśnie przynależność poszczególnych jednostek ludzkich do skompli­kowanych tworqw kultury sprawia, że są one równocześnie i częściami całości, i niepowtarzal­nymi indywidualnościami, a różnice między nimi są nośnikiem określonych znaczeń spo­łecznych. Przykład ilustruje tezę, że w miarę kompli­kowania się systemu ...

Poszukiwania efektyw­nych zachowań przy niepełnej informacji pro­wadzą do rekompensowania braków za pomo­cą różnorodności. Dysponując tylko niewielką częścią informacji niezbędnej do skutecznego działania, system jest żywotnie zainteresowany tym, aby informacja ta była jakościowo różno­rodna i by istniejące braki rekompensowała swoją stereoskopią. Wiąże się z tym owa właściwość kultury, którą można by nazwać zdecydowaną wieloję­zycznością. Żadna z kultur nie może się zado­wolić jednym ...

Ponie­waż obraz świata zewnętrznego w przekładzie na teksty jakiegoś języka podlega modelują­cej presji tego języka, system jako organizm całościowy otrzymuje do swojej dyspozycji ca­ły zestaw modeli dla każdego przedmiotu ze­wnętrznego, przez co rekompensuje braki swo­jej informacji o nim. Im silniejsza jest specy­fika jakiegoś języka (jej wyrazem jest m.in. wzrastająca trudność przekładu jego tekstów na inne języki), tym większa swoistość cechuje ...

Dlatego wszelkie rozumienie w warunkach względnie rozbudowanego systemu semiotycznego ma cha­rakter częściowy i przybliżony. Podkreślmy jednak, że pewien stopień niierozumienia nie może być zinterpretowany jedynie jako „szum” jako nieprzewidziany w schemacie ideal­nym szkodliwy skutek konstrukcyjnej niedo­skonałości systemu. Wzrost nierozumienia lub wzrost nieadekwatności rozumienia może świadczyć o zakłóceniach technicznych w sy­stemie komunikacyjnym, ale może też być wskaźnikiem większej złożoności tego systemu, jego ...

Akt komunikowania (w dowolnym, odpowied­nio złożonym i przez to kulturowo znaczącym wypadku) należy więc rozpatrywać nie jako zwykłe przemieszczanie się jakiegoś komunika­tu, zachowującego adekwatność wobec samego siebie, ze świadomości nadawcy do świadomo­ści adresata, lecz jako przekład pewnego tekstu z języka mojego „ja” na język twojego „ty”. Samą zaś możliwość takiego przekładu warunkuje fakt, że kody obydwu uczestników komunikacji, mimo iż ...

Byłaby to sytuacja bez wyjścia, gdyby odebrana część komunikatu nie zawierała wskazó­wek co do sposobu, w jaki adresat powinien transformować swoją osobowość, aby poiać utraconą część komunikatu. Nieadekwatnóść uczestników aktu komunikacji przekształca więc sam ten akt z biernego przekazywania konfliktową, w której każda ze stron usiłuje przebudować świat semiotyczny drucie i strony według własnego wzoru jednocześnie jest zainteresowana zachowaniem swoistości partnera. Dążenie ...

Uchyleniu tego niebezpieczeństwa służą obecne w kulturze odpowiednie mechanizmy zapobiegawcze. Już sam system więzi komunikacyjnych mię­dzy strukturalnymi węzłami kultury i stała potrzeba wzajemnego przekładu tworzą pod­stawę organizacji innego typu: jednej zespolo­nej struktury, która „łagodzi” różnorodność części w imię uporządkowania całości. Najpeł­niejszą realizację tendencja ta znajduje jednak w rozgałęzionym systemie tworów metajęzy­kowych i metatekstowych, bez których nie­możliwe byłoby istnienie żadnej kultury. Przy osiągnięciu ...