Samoopis wymaga metajęzyka. Na nim za­sadza się matapoziom, na którym kultura bu­duje swój własny idealny autoportret. Auto­portret kultury stanowi konieczny etap jej rozwoju, którego sens polega m.in. na tym, że sam fakt opisu deformuje przedmiot opisu w kierunku pełniejszej jego organizacji. Uzy­skując gramatykę język wznosii się na wyższy szczebel organizacji strukturalnej w stosunku do stadium przedgramatycznego. Podobnie jak pojawienie się ...

Wyłonienie się obrazu kultury na metapo- ziomie oznacza wtórne strukturowanie samej kultury. Teraz uzyskuje ona organizację bar­dziej rygorystyczną, a pewne jej aspekty uznaje się za niestrukturalne, tj. nie istniejące. Dokonuje się masowego wymazywania z pa­mięci kultury tekstów „nieprawidłowych”. Po­zostawione zaś teksty podlegają kanonizacji i podporządkowaniu ścisłej strukturze hierar­chicznej. Proces ten pociąga za sobą zubożenie kultu­ry, szczególnie dotkliwe w wypadkach, kiedy przekazy ...

Metamechanizm kultury przywraca jedność między zmierzającymi ku autonomii częściami i staje się językiem, za pomocą którego reali­zuje się wewnętrzne porozumienie się w obrę­bię kultury. Sprzyja on przebudowie poszczego nych węzłów strukturalnych służącej ich ujednoliceniu. Dzięki temu formuje się wtór­ny izomorfizm całości _ kultury i jej części. Powstające na tym gruncie wtórne uporząd­kowanie kultury równocześnie wyzwala bodźce do nowego pogłębiania oryginalności poszcze­gólnych ...

W rezultacie dowolny synchroniczny przekrój kultury daje na róż­nych odcinkach różne momenty typologicznej diachronii. W dowolnym momencie współist­nieją w kulturze różne epoki. Na metapoziomie różnice te podlegają wyrównaniu. Co wię­cej: metamechanizm tworzy nie tylko określo­ny kanon synchronicznego stanu kultury, lecz także własną wersję procesu diachronicznego. Wybiera on przekazy nie tylko z teraźniejszo­ści, lecz również z wcześniejszych stanów kul­tury i ustanawia ...

Najbardziej powszechny jest wypadek kiedy nośnikiem metafunkcji kultu­rowych staje się jakiś przekaz artystyczny lub jakiś artystyczny język, na przykład poezja malarstwo, muzyka, teatr. Następuje wówczas wzmozona agresja tego rodzaju sztuk wszystkich sferach życia kulturalnego (a zwła­szcza artystycznego). Sama zaś owa sztuka wy­stępuje w funkcji podwójnej – jako sztuka w szeregu innych sztuk oraz jako iniwersalny model roznorakich modeli kulturowych I ...

Byłoby to co najmniej nieostrożne, albowiem zbyt silnie upraszczałoby nasze wyobrażenia procesie, o którym wiemy zbyt mało, żeby konstruować schematy aż tak ogólne, i zbyt dużo, by uogólnienia takie nie miały budzić naszego sprzeciwu. W odniesieniu do dowolnej nawet najbardziej archaicznej — ze znanych nam kultur będziemy zmuszeni mówić o złożo­nej heterogeniczności mechanizmu metajęzyko­wego, zawierającego wszystkie trzy aspekty.Jest rzeczą jasną, że metapoziom ...

Niebywale wzrosła wte­dy modelująca rola poezji jako sztuki sztuk. Nie tylko inne sfery praktyki artystycznej, ale i modele nieartystyczne (naukowe) znalazły się pod wpływem poezji. Powstała w taki spo­sób metastruktura uległa następnie nowemu uporządkowaniu — została przełożona na me­tajęzyk filozofii, która odgrywa pierwszoplano­wą rolę w metasystemie kultury europejskiej w drugim ćwierćwieczu XIX stulecia.Odrodzeniu się wyobrażeń romantycznych na przełomie XIX i ...

Pierwszą połowę wieku XX cechują rewolu­cyjne przesunięcia w poszczególnych dziedzi­nach kultury, które spowodowały niebywałe wzmożenie ich specyfiki. Jeżeli w wieku XIX wyrażanie słowne odgrywało rolę systemu uni­wersalnego, na którego kategorie przekładano wszelkie niewerbalne systemy artystyczne, a tekst słowny pełnił funkcję tekstu tekstów i swoistość każdej ze sztuk zaczynamy upatrywać właśnie w tym, eonie poddaje się przekładowi na język innej sztuki. Znamienne, ...

Procesy mikroświata kulturowego zostały za­razem przeniesione do mikrosfery: osobowość człowieka uprzednio niepodzielna, przybrała postać naśladującą budowę kulturowej całości. Z  jednej strony, ona sama staje się’zbiorem osobowosci często wzajemnie się wykluczają­cych. Z drugiej zaś granica między światem zorganizowanym kulturowo (strukturalnie) a chaotyczną entropią — ów jeden z podstawo­wych wykładników wszelkiej kultury — dzieli teraz nie tylko unwersum danej kultury, lecz także psychologię ...

Rozwój warstwy metakulturowej w kulturze drugiej połowy XX wieku aktualizuje wszy­stkie wymienione wyżej aspekty tego mecha­nizmu. Następuje, o czym pisano już dość du­żo, nawrót do myślenia mitologicznego. Nie mniej istotną sprawą jest wykorzystywanie ję­zyków artystycznych do rozwoju metamecha- nizmu kultury. Obok wyodrębniania jakiegoś jednego języka artystycznego w charakterze metajęzyka kultury (do szczególnej roli, jaką odgrywa tu kino wrócimy) rozwija się ...