Ale szczególnie interesująca jest ewolucja Luchino Viscontiego, zwłaszcza że w jego twór­czości teoretyk zawsze dominuje nad artystą. W roku 1948 Visconti nakręcił film Ziemia drży, który jest jednym z utworów najbardziej konsekwentnie realizujących poetykę neorealizmu. Wszystko w tym filmie stanowi protest przeciwko sztuczności sztuki: zarówno bohate­rowie, posługujący się dialektem sycylijskim, którego nie rozumie nawet włoski widz, a któ­ry reżyser ostentacyjnie ...

Ale już w 1953 roku Luchino Visconti nakręcił Zmysły, film dyskusyjny od strony realizacji, ale niezmiernie ciekawy z punktu widzenia koncepcji artystycznej. Akcję umiejscowiono w roku 1866, w czasie powstania w Wenecji i wojny włosko-prusko-austriackiej. Fim zaczy­na się muzyką Giuseppe Verdiego, a kamera filmuje scenę operową, na której odbywa się przedstawienie Trubadura. Narodowo-bohaterska muzyka Verdiego jawnie staje się syste­mem, za ...

Sztuka nagiej prawdy, dążąca do wyzwolenia z wszelkiej umowności artystycz­nej, wymaga od widza dużej kultury i wyrobie­nia. Opierając się na demokratycznych zało­żeniach, sztuka ta staje się zbyt intelektualna w warstwie językowej. Widz nieprzygotowany do jej odbioru nudzi się w kinie. Walka z tą sprzecznością prowadzi do przywrócenia upra­wnień świadomie prymitywnego, tradycyjnego, lecz bliskiego odbiorcy języka artystycznego.’ Komedia masek i opera ...

Filmy Piętro Germiego — Uwiedziona i po­rzucona (1964), a w szczególności Rozwód po uuosku (1962) — szokują widza bezwzględnoś­cią, cynizmem. Ale warto przypomnieć sobie język teatru marionetek i komedii masek, gdzie konanie może okazać się tylko śmiesznym epizo­dem, zabójstwo — bufonadą, a cierpienie       parodią. Bezwzględność teatru ludowego, nie tylko zresztą włoskiego, organicznie wynika z jego umowności. Widz pamięta, ...

Luchino Visconti zaś wybrał inną drogę, wywodzącą się z tradycji narodowo-demokratycznej, czyli z tradycji operowej. Tylko na tle tej tradycji z jednej strony oraz artystycz­nego języka filmu Ziemia drży z drugiej strony daje się odkryć autorską koncepcję Zmysłów. A zatem złudzenie rzeczywistości i wrażenie podobieństwa filmu do życia, bez których nie ma sztuki filmowej, nie jest czymś elementar­nym, nie wywodzi się ...

Świat filmowy jest maksymalnie zbliżony do wizualnego obrazu życia. Złudzenie rzeczywis­tości stanowi jego nieodłączną właściwość. Jed­nak świat filmowy odznacza sdę dość dziwną cechą: nigdy nie jest to cała rzeczywistość, lecz tylko jeden z jej fragmentów — ten, któ­ry mieści się w ramach ekranu. Świat obiektu jest więc podzielony na sferę widzialną i nie­widzialną. Toteż w momencie, gdy obiektyw filmowy skierujemy ...

Nie­przypadkowo Lew Kuleszów w jednej z prac na temat praktycznych umiejętności filmowca radził jako ćwiczenie wzroku oglądanie wybra­nych do filmowania obiektów przez arkusz czarnego papieru, w którym wycięto okienko o    rozmiarach identycznych z kadrem filmo­wym. Tak powstaje podstawowa różnica mię­dzy światem widzianym w rzeczywistości a światem widzianym na ekranie. Pierwszy jest niedyskretny (nieprzerwany, ciągły). Jeżeli słuch dzieli słyszaną wypowiedź na słowa, ...

Rozbity na kadry świat filmowy stwarza możliwość wyodrębnienia dowolnego szczegółu. Kadr uzyskuje swobodę właściwą słowu: moż­na go wydzielić; połączyć z innymi kadrami — nie na zasadzie naturalnej, lecz znaczeniowej przyległości i łączliwości; użyć w sensie prze­nośnym — metaforycznym lub metonimicznym.Kadr jako jednostka dyskretna ma dwojaki sens: wprowadza nieciągłość, rozczłonkowanie i wymierność zarówno do przestrzeni filmowej, jak i do czasu filmowego. ...

Tylko kino jedyne spośród sztuk operujących obrazami wizualny­mi może zbudować podobiznę człowieka w po­staci frazy rozmieszczonej w czasie. Badania psychologiczne nad percepcją malarstwa i rzeź­by wykazują, że również tutaj spojrzenie na­sze śiizga się po „tekście”, ustalając swoistą kolejność „czytania”. Jednakże podział na ka­dry wnosi do tego procesu coś zasadniczo no­wego. Po pierwsze — porządek czytania narzuca się tu w sposób ...

Jednym z podstawowych komponentów po­jęcia „kadr” jest granica przestrzeni artystycznej. Zanim zdefiniujemy pojęcie kadru, zwróćmy uwagę na rzecz najistotniejszą: odtwarzając widzialny i ruchomy obraz życia, kino rozczłonkowuje go na odcinki. Jest to roz­członkowanie rozmaite. Dla realizatorów filmu jest to podział na oddzielne zdjęcia filmowe, które w czasie projekcji zlewają się, jak pod­czas recytacji wiersza stopy metryczne zlewa­ją się w słowa ...