Jaskrawy przykład omawianego zjawiska stanowi film Fahrenheit 451° Franęoisa Truf- fauta według powieści Raya Bradbury’ego. Rzecz dzieje się w fantastycznym państwie to­talitarnym, którego władcy wypowiedzieli woj­nę książkom. Zauważmy: walczy się tu właśnie ze słowem, obrazy bowiem są dozwolone — jeden wisi nawet w gabinecie naczelnika „dru­żyny pożarowej” (wojsk wyspecjalizowanych w paleniu książek); dozwolone są również pis­ma komiksowe oraz telewizja. W ...

W filmie Andrzeja Wajdy Popiół i diament już sam ty­tuł jest cytatem z wiersza Norwida. Jego tekst występuje jednocześnie i jako wypowiedź ust­na (gdy bohater przypomina go sobie, to jest to cytat z Norwida, ale zarazem cytat z jego młodzieńczej, przedwojennej przeszłości), i jako wytarty napis na kamieniu — znowu więc ma­my przedmiot ze świata kultury, przedmiot „ze słowem”.Ale i ...

W filmie Kwiat granatu Siergieja Paradżanowa wielokrotne powtarzanie tych samych słów poza ekranem również pełni funkcję „sło­wa w roli muzyki”.Jednocześnie — i w znacznie większym stop­niu — fotografia (najbardziej wyrazisty przy­kład ikonizmu) uzyskuje w kinematografii właściwości słowa. Do tego między innymi sprowadza się większość nowatorskich wysił­ków Eisensteina. Wykorzystanie obrazu jako tropu poetyckiego — metafory, metonimii (na przykład antologiczna już sekwencja Bogowie ...

Kino montażowe — i tu znowu muszę się powołać na Październik jako na przykład kla­syczny — było kinem zorientowanym na spe­cyficzny język filmowy. Owo świadome bu­dowanie języka filmowego dokonywało się pod bezpośrednim wpływem praw mowy ludzkiej oraz futurystycznych eksperymentów języko­wych, a w szczególności praktyki Majakowskie­go. W słynnej sekwencji, w której Kiereński wspina się po schodach, czysto słowna gra pod­wójnym znaczeniem ...

Włączają się do niego znaki ikoniczne — mimi­ka, gesty, a do wypowiedzi bardziej emocjonal­nej lub do wypowiedzi dziecka (jak również do rozmowy z osobą słabo władającą danym językiem) — elementy gry aktorskiej, teatral­nej. Wówczas, kiedy monolog jest odgrywany, mamy do czynienia z aktywną ingerencją zna­ków ikonicznych. Byłem kiedyś świadkiem, jak pewien znany aktor wypowiadał w rozmo­wie towarzyskiej jakąś myśl najpierw ...

W kinematografii, niezależnie od całego syntetyzmu jej elementów, dominuje przedstawia­jący język fotografii. „Zdejmując” z syntetycz­nej całości filmu poziom fotograficzny postę­pujemy mniej więcej tak samo jak językoznaw­ca, który bada mowę pisaną, zastępując nią całość przedmiotu swych studiów. Na pewnym etapie jednak jest to nie tylko możliwe, ale nawet konieczne.Wszystko co należy w filmie do sztuki, m a znaczenie, niesie tę lub ...

Właśnie zbadanie mechanizmu tego od­działywania stanowi istotę i podstawowe za­danie semiotycznego spojrzenia na film. Bez tego punktu docelowego obserwowanie tych lub innych chwytów artystycznych wydaje siię za­jęciem dość nieefektywnym. Zatem wszystko, cokolwiek spostrzegamy w czasie oglądania filmu, wszystko, co nas wzrusza i co wywiera na nas wrażenie — ma zna­czenie. Nauczyć się rozumieć te znaczenia — to dla widza warunek ...

Należy jednak przede wszystkim zaznaczyć, że nie cała informacja, którą czerpiemy z fil­mu, jest informacją filmową. Utwór filmowy powiązany jest ze światem rzeczywistym i nie może być zrozumiały, jeżeli widz bezbłędnie nie rozpozna, jakie przedmioty z rzeczywistości stanowią znaczenie różnorodnych konfiguracji plam świetlnych na ekranie. W Czapajewie (reż. Gieorgij i Siergiej Wasiliewowie, 1934) widzimy CKM „maksym”. Dla człowieka z okresu ...

Dalej, karabin maszy­nowy jest nie tylko rzeczą, jest on przedmiotem z określonej epoki i dlatego może wystę­pować jako znak epoki. Wystarczy poka­zać ten kadr, abyśmy stwierdzili, że całością, z której on pochodzi, nie może być film Spar­takus (reż. Muhsin Bej; Ertugrul Muhsin, 1926) lub Szerszeń (reż. Aleksander Fajncymmer, 1955). Taśma filmowa niesie więc również i ta­ką odmianę informacji. Jednak wzięta ...

Widzimy bryczkę — ty­powy niemilitarny powóz, i umieszczony na niej karabin maszynowy. Przedmiot odbierany jako znak wojny oraz przedmiot będący dla pewnych pokoleń (jeżdżących powozami i o- glądających je na spokojnych ulicach Peters­burga i Moskwy) znakiem zupełnie innych wy­obrażeń — połączone zostały we wspólnym wewnętrznie sprzecznym wizualnym obrazie; staje się on znakiem filmowym wojny szczegól­nej, wojny z pogmatwanym frontem i zaple­czem, ...