Tak na przykład stara, zdarta taśma filmo­wa nie jest bardziej związana z artystyczną strukturą filmu niż poszarpana oprawa i zatłuszczone kartki z estetyczną naturą Don Ki­chota Miguela Cervantesa. Ale wystarczy skon­struować film na zasadzie przeplatania się sta­rych, zdartych kawałków taśmy i nowych (które będą percypowane jako neutralne, czyli jako „nie-taśma”), i nadać owemu przeplata­niu się określoną dostrzegalną regularność, a zły ...

Ale w filmie Wszystko na sprzedaż Andrzeja Wajdy właś­nie one zyskują artystyczne uzasadnienie i wchodzą do języka filmu. To samo można po­wiedzieć o przeplataniu się kadrów negaty­wowych z pozytywami. Chociaż możliwości ta­kiego ekspresywnego środka są najwidoczniej bardzo ograniczone, a jego zastosowanie w nie­których filmach francuskiej „nowej fali” spra­wia najwyraźniej wrażenie sztuczności, nie­mniej od strony teoretycznej jest on interesu­jący jako namacalny ...

Efekt taki osiągnięto na przykład w filmie Zeszłego roku w Marienbadzie (reż. Alain Res- nais, 1961). Niezbędną rytmiczną inercję uzys­kano tu m.in. przez to, że bohaterka pojawia się raz w czarnej, raz w białej sukni tego samego kroju, rysując się w planach ogólnych dalekich raz jako czarna, raz jako biała plama. Sam fakt istnienia elementów nacechowa­nych (chociażby tylko potencjalnie, w świado­mości odbiorców) ...

Jednocześnie pojęcie języka filmowego napo­tyka jeszcze jedną trudność: jeśli w niektórych filmach (np. Siergieja Eisensteina) taśma fil­mowa wyraźnie dzieli się na dyskretne jedno­stki znaczące, czyli znaki, to w innych filmach mamy do czynienia z obrazem ciągłym, którego rozczłonkowywanie na jednostki dyskretne zawsze sprawia wrażenie sztucznego zabiegu. Ale jeśli nie ma jednostek dyskretnych, nie ma również znaków. A czy możliwy jest ...

Pod pewnymi względami są one równoważne dotyczą aktu komunikacji, gdyż w obu wy­padkach przekazuje się informację, którą zakodowuje nadawca jakiegoś tekstu i dekoduje jego odbiorca. I list, i obraz są tekstem, przekazem; i list, i obraz mają charakter zna­kowy — są bowiem nie rzeczami, lecz zastęp­stwem rzeczy.Jednakże tekst listu daje się podzielić na jednostki dyskretne — znaki. Dzięki określo­nym operacjom językowym ...

Właściwości znakowe powstają tu wskutek pewnych reguł projekcji obiektu na płaszczyz­nę. W pierwszym wypadku zwiększenie komu­nikatu pod względem ilościowym odbywa się przez dodawanie nowych znaków i ich grup; w drugim zaś — przez dorysowywanie jakichś elementów na tej samej powierzchni: wów­czas komplikujemy lub modyfikujemy ten sam tekst, ale nie zwiększamy go ilościowo.Jakkolwiek w obu wypadkach mamy do czynienia z sytuacją ...

A zatem: w pewnym sensie system znakowy bez znaków (operujący jednostkami wyższego rzędu — tekstami) nie jest żadnym paradoksem — jest czymś realnym, jednym z dwóch możliwych typów semiozy. Ale jeżeli w komunikacji nieartystycznej przekazy dyskretne i niedyskretne przeciwsta­wia się sobie jako dwa krańcowo różne sposo­by przekazywania informacji, to na terenie sztuki obserwujemy ich złożone współoddziały­wanie strukturalne. Tak na przykład tekst ...

Poprzednie określenie istoty kina jako opo­wiadania za pomocą obrazów musimy obecnie uściślić: istotą kina jest synteza dwóch ten­dencji narracyjnych — przedstawiającej („ru­chome malarstwo”) i werbalnej. Słowo nie jest fakultatywną cechą opowiadania filmowego, lecz stanowi jego nieodłączny komponent. Ist­nienie filmów niemych bez napisów lub filmów dźwiękowych bez dialogów, np. Naga Wyspa (Kaneto Shindo, 1960) nie obala tej tezy, lecz potwierdza ją ...

Słowo graficzne nie zanika z chwilą odkry­cia dźwięku: zachowało się ono na taśmie dźwiękowej choćby w postaci tytułu i listy wy­konawców. Obecnie obserwuje się nawet pew­ną ekwiwalencję między napisem (słowem graficznym) a wypowiedzią spikera, wypowie­dzią pozaekranową lub inymi odmianami wy­powiedzi nie związanych z mówieniem bohate­rów (między innymi mowa wewnętrzna). Tak na przykład motta lub wprowadzające teksty odautorskie, które również w ...

Na przykładzie Kobiety zamężnej można po­kazać jeszcze inną, znacznie bardziej istotną tendencję. W filmie tym szeroko stosuje się zarówno ustne cytaty literackie, jak i książki czy czasopisma z napisami, które stanowią coś w rodzaju klucza do rozumienia treści dzieła. Otóż kiedy bohaterka trzyma w ręku książkę, znaczący jest nie tylko fakt, że jest to powieść Elsy Triolet (zakłada się, że ...