Więcej nawet: właściwości te pozwalają upa­trywać w filmie jeden z najistotniejszych kom­ponentów intensywnie rozwijającego się obec­nie metamechanizmu kultury współczesnej . Najbardziej wyraźne jest to w kinie. W dalszej części rozważań zajmiemy się tym, jaką rolę w przekształcaniu filmu w sztu­kę odegrała fantastyka, poczynając od filmów Georgesa Meliesa. Poczucie rzeczywistości, o    którym teraz mówię, polega na czymś innym. Niezależnie od fantastyczności wydarzeń roz­grywanych ...

Stąd później wywodzą się spe­cyficzne trudności przekazywania środkami fil­mowymi czasu przeszłego i przyszłego, trybu warunkowego i innych irrealnych trybów nar­racji filmowej. Kino, zgodnie z naturą swojego materiału, zna tylko czas teraźniejszy, podobnie zresztą jak i inne sztuki posługujące się znaka­mi przedstawiającymi. Na zagadnienie to w od­niesieniu do teatru zwracał uwagę Dymitr S. Lichaczew. Emocjonalna wiara widza w prawdziwość po­kazywanych na ekranie ...

Otóż wszystkie udoskonalenia techniczne są narzędziami obosiecznymi. Powołane, by słu­żyć postępowi i dobru społecznemu, są one równie skutecznie wykorzystywane do celów przeciwnych. Nie uniknęło tego losu jedno z największych osiągnięć ludzkości — komuni­kacja znakowa. Znaki, powołane do informo­wania, nierzadko wykorzystuje się dla dezin­formacji. W historii kultury słowo niejedno­krotnie występowało jako symbol mądrości, wiedzy i prawdy (np. ewangeliczna formuła „Na początku ...

Utożsamianie znaków z fałszem, ich zwalczanie, przybierające postać rezygnacji z pieniędzy, społecznych symboli, nauk, sztuk, a nawet z mowy — jest częste w świecie antycznym i średniowiecznym oraz w różnych kulturach wschodnich, a w czasach nowożytnych stanowi jedną z głównych idei demokracji europejskiej, od Jeana Jacąuesa Rousseau do Lwa Tołstoja. Proces ten przebiega równolegle z apologią kul­tury znakowej, z dążeniem ...

W końcu wieku XVIII, kiedy od sztuki wymagano prawdy, szybko wzrastał autorytet dokumentu. Już Aleksander Puszkin wprowa­dził do Dubrowskiego jako część dzieła arty­stycznego autentyczne dokumenty sądowe z epoki. W drugiej połowie wieku XIX miejsce wiarygodnego dokumentu, czyli antytezy ro­mantycznego wymysłu zajął reportaż gazetowy. Nieprzypadkowo — w poszukiwaniu prawdy ku niemu zwrócili się prozaicy, od Fiodora Dostojewskiego do Emila Zoli i nań ...

Po­wiedzenie „kłamie jak reporter” świadczyło, że i ten gatunek opuścił rubrykę tekstów, któ­re mogą być tylko prawdziwe, i znalazł się w rubryce przeciwstawnej. Jego miejsce zaję­ła wtedy fotografia, która rozporządzała wszy­stkimi danymi bezwzględnej dokumentalności prawdziwości, a pojmowana była jako prze­ciwieństwo kultury, ideologii, poezji lub jakich­kolwiek innych konceptualizacji — czyli jako samo życie w jego realności i autentyczności. W ogólnym systemie tekstów ...

Kinematograf jako wynalazek techniczny nie był wtedy jeszcze sztuką — przede wszyst­kim był ruchomą fotografią. Możliwość utrwa­lania ruchu jeszcze bardziej wzmogła zaufanie do dokumentalnej wiarygodności filmów. Jak wykazują badania psychologiczne, przejście od nieruchomej fotografii do ruchomego filmu od­biera się jako wzbogacenie przedstawianego ob­razu o trzeci wymiar. Precyzja w odtwarzaniu życia — jak się podówczas wydawało — osiąg­nęła szczyt.Należy jednak podkreślić, ...

Wszyscy wiemy, jak niepodobne bywają fotografie i jak znie­kształcają. Im lepiej kogoś znamy, tym więcej niepodobieństwa dostrzegamy w jego fotogra­fiach. Twarz człowieka, którego dobrze znamy, wolimy oglądać na dobrym portrecie malarskim niż na równie mistrzowskim portrecie fotogra­ficznym. Wykryjemy w nim większe podobień­stwo z modelem. Ale gdyby ktoś pokazał nam portret i fotografię nieznanej osoby, prosząc byśmy wybrali wizerunek bardziej prawdziwy bez ...

Pod względem ideologicznym, z jednej stro­ny wiarygodność uczyniła z kina sztukę nad­zwyczaj informacyjną oraz zapewniała mu ma­sowe audytorium; z drugiej strony, właśnie owo wrażenie autentyczności widowiska wyzwala­ło u pierwszych widzów kinematografu bez­spornie niższego rzędu emocje, właściwe bier­nym obserwatorom rzeczywistych wypadków zajść ulicznych, pokrewne ąuasi-estetycznym quasi-sportowym emocjom widzów rzymskich cyrków czy też emocjom, jakich doznają współ­cześnie widzowie wyścigów samochodowych. Tę przyziemną widowiskowość, ...

Po to, by przekształcić wiarygodność kine­matografu w narzędzie poznania, kino mu­siało przejść długą i niełatwą drogę. Nie mniej skomplikowane problemy nastręczało estetycz­ne opanowanie filmowej wiarygodności. Może się to wydać nieco dziwne, ale fotograficzna wierność zdjęć filmowych nie ułatwiała naro­dzin kina jako sztuki, lecz je utrudniała. Ta okoliczność, doskonale znana historykom kina, znajduje dostatecznie jasne uzasadnienie w ogólnych twierdzeniach teorii informacji. Bynajmniej ...